Nhận thức là gì? Tìm hiểu nhận thức cảm tính và lý tính

Quá trình nhận thức giúp cho chúng ta phản ánh bản thân các sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan. Vậy nhận thức cảm tính và lý tính là gì? Hai quá trình này có mối quan hệ như thế nào? Để hiểu hơn về nhận thức bản thân, các bạn hãy theo dõi nội dung bài viết này nhé.

Nhận thức là gì?

Nhận thức là quá trình nhìn nhận và tư duy phản ánh hiện thực chủ quan hay khách quan của các sự vật sự việc thông qua các giác quan và dựa trên sự hiểu biết của bản thân. Nhờ vào việc nhìn nhận mà con người hiểu biết hơn, có cảm xúc, tình cảm, biết đặt ra các mục tiêu và dựa vào đó để hành động. 

Như vậy, quá trình nhận thức sẽ tạo ra hành động, từ đó làm tiền đề cho các quá trình tâm lý khác. Bên cạnh đó, tính đúng đắn của quá trình nhìn nhận cũng được đánh giá qua hành động. Hành động xuất phát từ quá trình nhìn nhận sẽ phản ánh cụ thể: 

  • Hành động có kết quả chứng tỏ chúng ta có nhận thức đúng.
  • Hành động không có kết quả có nghĩa chúng ta phản ánh sai.

Nhan-thuc-la-gi-

Nhận thức là gì?

Nhờ quá trình nhìn nhận thực tiễn chúng ta có thể phản ánh hiện thực xung quanh và cả hiện thực của bản thân chính chúng ta nữa. Sự “nhìn và hiểu” không chỉ phản ánh cái bên ngoài mà còn phản ánh cả bản chất bên trong; phản ánh được cái hiện tại, cái đã qua và cả những cái sẽ xảy tới. Hơn thế, sự nhìn nhận và đánh giá còn phản ánh được các quy luật phát triển của hiện thực nữa. 

Sự nhìn nhận là một quá trình bao gồm nhiều giai đoạn nhỏ, ở mỗi giai đoạn là một mức độ khác nhau, mỗi mức độ lại phản ánh cảm giác, tri giác, tư duy, trí nhớ, tưởng tượng,… khác nhau. Ở từng mức độ nhìn nhận, con người có thể tạo ra các sản phẩm khác nhau hay còn gọi là những cấu tạo tâm lý khác nhau. 

Tuy nhiên chúng ta có thể chia hoạt động nhìn nhận mọi thứ xung quanh thành hai giai đoạn lớn và cụ thể. Theo đó, nhìn nhận sự vật, sự việc ở mức độ thấp (bao gồm cảm giác và tri giác) được gọi là nhận thức cảm tính. Tiếp đó, mức độ nhìn nhận cao hơn (bao gồm cả tư duy) được gọi là quá trình nhận thức lý tính.

Cả hai mức độ nhìn nhận sự vật, sự việc này đều có những vai trò quan trọng đối với mỗi người trong đời sống. Nhưng vì sao nhận thức cảm tính lại được gọi là mức độ cấp thấp, và đâu là nguyên nhân khiến cho nhận thức lý tính được đánh giá cao hơn cảm tính? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn về hai khái niệm này để biết câu trả lời chính xác.

>>Xem thêm: Tinh tế là gì? Thế nào là người đàn ông tinh tế?

Nhận thức cảm tính là gì?

Nhìn nhận mọi hiện tượng xã hội ở mức độ thấp được gọi là nhận thức cảm tính. Nhận thức cảm tính là gì? Đó là cách con người chúng ta quan sát mọi thứ và đánh giá nó theo cảm xúc cá nhân. Như vậy cách nhìn nhận này mang nặng sự chủ quan của mỗi cá nhân. Và như thế cách nhìn nhận và đánh giá cảm tính này không theo một khuôn mẫu cụ thể nào.

Nhin-nhan-va-danh-gia-theo-cam-tinh

Nhìn nhận và đánh giá theo cảm tính

Mỗi cá nhân sẽ đánh giá và nhìn nhận vấn đề chủ quan theo cách của mình, tùy thuộc vào tình cảm, cảm xúc với nó để phản ánh và đưa ra hành động tương ứng. Như vậy, người quan sát và đánh giá vấn đề một cách cảm tính đôi khi sẽ không quan tâm tới tầm quan trọng của vấn đề đó, ngược lại họ quan tâm tới trạng thái cảm xúc của chính mình khi phản ánh sự vật, sự việc đó hơn.

Ngoài ra nhận thức cảm tính cũng không đề cao sự quan trọng của những tư duy, suy luận logic. Quá trình nhìn nhận và đánh giá theo cảm tính chỉ đơn giản là dựa vào cảm xúc cá nhân để phản ánh một vấn đề. Và đôi khi cảm xúc bị chi phối nên có thể đưa ra những phản ánh không đúng. Điều này là không thể tránh khỏi vì cảm xúc là thứ có thể thay đổi rất nhanh và quan trọng hơn là chúng không có căn cứ chính xác. 

Nhận thức lý tính là gì?

Nhận thức lý tính là mức độ nhận thức cao ở con người, trong đó con người sẽ phản ánh mọi vấn đề bằng các thuộc tính bên trong và những mối quan hệ có tính quy luật của hiện thực khách quan một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Nhìn nhận và đánh giá theo lý tính bao gồm tư duy và trừu tượng.

Nhìn nhận một cách lý tính sẽ được phản ánh dựa vào tư duy, suy luận và mấu chốt cốt lõi của mọi vấn đề. Đồng thời, để đánh giá ở mức độ lý tính chúng ta phải kết hợp các giác quan với trí tuệ, cân nhắc dựa vào bản chất bên trong của sự vật, sự việc để đưa ra quyết định hành động.

Quan trọng của quá trình nhìn nhận và đánh giá lý tính chính là xác định được mối liên quan có tính quy luật của vấn đề cần nhìn nhận. Bên cạnh đó chính là không được để cảm xúc chi phối, không để tâm trạng ảnh hưởng tới quá trình phản ánh. 

Phan-anh-van-de-ly-tinh-bang-tu-duy-logic

Phản ánh vấn đề lý tính bằng tư duy logic

Quan sát và đánh giá lý tính sẽ là quá trình phản ánh khách quan dựa vào nhiều yếu tố, trong đó có cả kinh nghiệm thực tế và kiến thức của bản thân. Với quá trình nhìn nhận lý tính thì sự quan sát kỹ lưỡng, cân nhắc đánh giá và trí tuệ của mỗi người là những điều rất quan trọng quyết định tới kết quả của sự phản ánh, Từ đó bạn mới có thể đưa ra được những hành động chính xác cho mình.

>>Xem thêm: Tháp nhu cầu Maslow là gì? Phân tích các cấp độ và ứng dụng

Mối liên quan giữa nhận thức cảm tính và lý tính

Dù hai quá trình quan sát và đánh giá dựa phân chia cấp bậc rõ ràng tuy nhiên, cách phản ánh cảm tính và lý tính vẫn có mối quan hệ mật thiết và chặt chẽ với nhau. Chúng đều là quá trình phản ánh biện chứng hiện thức khách quan dựa vào các giác quan và tâm lý của con người. 

Phản ánh một cách cảm tính góp phần làm cho vấn đề trở nên sinh động, hấp dẫn, cần thiết và sáng tạo hơn. Cùng với đó, cấp độ lý tính sẽ giúp cho phần cảm tính được giảm đi, cân bằng lại nhận thức bản thân để đưa ra những nhận xét, đánh giá trung lập và khách quan nhất. Như vậy cảm tính và lý tính sẽ bù trừ cho nhau giúp cân bằng trong quá trình phản ánh vấn đề trong cuộc sống của mỗi chúng ta.

Trên đây là thông tin chi tiết về nhận thức là gì, quá trình nhìn nhận cảm tính và lý tính trong các vấn đề. Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn những kiến thức thực tiễn bổ ích, giúp bạn có thêm hiểu biết để áp dụng vào cuộc sống.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *